Tasarım

[16.10.2014 08:03:08]

        Endüstriyel tasarımların tescil ve korumasını düzenleyen 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname endüstriyel tasarımı şu şekilde tanımlamaktadır. ‘’ Bir ürünün tümünü veya bir parçasının , veya ürün üzerindeki bir süslemenin; çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyguları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü ifade eder..’’ şeklinde tanımlamıştır.

Endüstri ürünleri tasarım veya endüstriyel tasarım seri , üretim için tüketici ihtiyaç ve problemlerine yönelik, estetik, işlevsel, ergonomi, malzeme bilgisi, pazarlana bilinirlik, üretim yöntemleri ve olanakları gibi çeşitli kriterleri yeni ürünler tasarlamaktadır. 554 Sayılı KHK tarafından ürün olarak tanımlanabilen her türlü nesne üzerinde görsel anlamda ortaya konulan değişiklikler ve yaratımlar endüstriyel tasarım olarak kabul edilip korunabilir. Endüstriyel tasarım korumasında ürünün işlevi dikkate alınmaz. Aynı işleve sahip ürünler üzerinde görsel anlamda yapılan değişikliklerin endüstriyel tasarım olarak tescili mümkündür.

Örneğin; ayakkabı binlerce yıldan beri insanlar tarafından değişik adlar altında da olsa kullanılmaktadır. Endüstriyel tasarım tescili ile korunan ayağa koruyucu bir giysi giydirme fikri değil, ayağa giyilen nesnenin özgün şeklinin korunmasıdır. Yine bir kumaş tasarımında korunan fikrin kendisi değil, nesne üzerinde yapılan özgün değişikliktir.

Unutmayınız ki; Fikirlerin endüstriyel tasarım yoluyla korunması söz konusu değildir. Endüstriyel tasarımdan söz etmek için mutlaka somut, beş duyuyla ve özellikle gözle algılanabilen bir görsel unsurun bulunması şarttır.

Zira Endüstriyel Tasarımlar, ürünün süs veya estetik olarak görüntüsüdür. Tasarım bir yüzey veya şekilde olduğu gibi üç boyutlu özellikleri veya desen, çizgiler ve renklerde olduğu gibi iki boyutlu özellikleri de içerebilir.

Endüstriyel Tasarımlar; teknik ve tıbbi aletlerden saatler, mücevherat ve diğer lüks eşyalara ev aletlerinden elektrikli aletler, kapılar ve mimari yapılara kadar ve tekstilden uygun olabilen diğer eşyalara kadar her türlü sınai ve el yapımı ürünlere uygulanabilir.

Endüstriyel Tasarımlarla, ürünün sadece estetik özellikleri (görsel nitelikleri) korunur, o ürüne ait herhangi bir teknik özellik korunmaz.

 

 

554 sayılı K.H.K'ye göre Endüstriyel Tasarımların tescil edilebilmesi için ;

1. Yenilik (Bir tasarım, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamışsa yeni sayılır.)

2. Ayırt edici olma kriterlerini taşıması gerekmektedir.

Endüstriyel Tasarımın tescil başvurusu veya tescilden doğan tasarım hakkı başkasına devredilebilir, miras yolu ile intikal eder ve kanuni veya akdi rehin hakkına ve hacze konu olabilir. Bu durumda taraflardan birinin talebi üzerine ilgili haklar sicile kaydedilir ve yayınlanır. Başvurunun ve hakkının devri veya miras yolu ile intikali yönetmelikte öngörülen ücretin ödenmesi ile sicile kayıt edilir ve yayınlanır. Yayın tarihi üçüncü şahıslara karşı hüküm ifade etme tarihidir.(554 s.KHK.mad.39)

Endüstriyel Tasarım başvurusu veya tescilli tasarım hakkından doğan kullanma yetkisi ulusal sınırların bütünü içinde veya bir kısmında geçerli olacak şekilde, lisans sözleşmesine konu olabilir. Lisans, inhisari (kurucu) lisans veya inhisari olmayan lisans şeklinde verilebilir. Lisans sözleşmesi yazılı şekle tabidir. Lisans sözleşmesi taraflardan birinin talebi üzerine sicile kayıt edilir ve yayınlanır.

Endüstriyel Tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın tasarımın aynını veya belirgin bir şekilde benzerini yapmak, üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme akdi için icabda bulunmak, kullanmak, ithal etmek ve bu amaçlarla depolamak, elde bulundurmak; tasarım belgesi sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devir etmek; bu fiillere iştirak veya yardım veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak; Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaret alanına çıkarılan eşyanın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmekten kaçınmak ve gasp tasarım hakkına tecavüz sayılan fiillerdendir.(554 s.KHK.mad.48)

Endüstriyel Tasarımdan doğan hakları tecavüze uğrayan tasarım hakkı sahibi, mahkemeden özellikle fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini ; tasarımdan doğan haklara tecavüz fiillerinin durdurulmasını ve önlenmesini ; tecavüzün giderilmesi ve maddi ve manevi zararın tazminini ; tasarımdan doğan haklara tecavüz suretiyle üretilen veya ithal edilen ürünlere, bunların üretiminde doğrudan doğruya kullanılan araçlara el konulmasını ; mümkün olduğu takdirde el konulan ürün ve araçlar üzerinde kendisine mülkiyet hakkının tanınmasını ; tasarımdan doğan haklara tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin alınmasını, el konulan ürünlerin ve araçların şekillerinin değiştirilmesi veya tasarımdan doğan haklara tecavüzün önlenmesi için, kaçınılmaz ise, imhasını ; tasarımdan doğan haklara tecavüz eden kişi aleyhine verilen mahkeme kararının, masrafları tecavüz eden tarafından karşılanarak, ilgililere tebliğ edilmesi ve kamuya ilan yoluyla duyurulmasını talep edebilir.

Tescilli tasarım hakkı koruma süresinin dolması veya tasarım belgesi sahibinin hakkından vazgeçmesi sebeplerinden birinin gerçekleşmesi ile sona erer. Ayrıca ,tasarım hakkı sahibi, tasarımdan doğan haktan veya başvuru hakkından tamamen veya kısmen vazgeçebilir. Vazgeçmenin yazılı olarak Enstitüye bildirilmesi gerekir. Vazgeçme, Tasarım Sicili'ne kayıt tarihi itibariyle hüküm doğurur. Lisansların sahiplerinin veya Tasarım Siciline kayıtlı hakların sahiplerinin izni olmadıkça, tasarım sahibi bu hakkından vazgeçemez. (554 s.KHK.mad.43-47)

Zira ülkemizde 2013 yılın sonu itibari ile Endüstriyel Tasarım müracaatı ile ilk yedi sırada yer alan illerimiz ise ;  İstanbul 3.788 Adet , Bursa 577 Adet , Ankara 528 Adet, İzmir 505 Adet , Kayseri 485 Adet ,Konya 337 Adet ve Gaziantep 323 Adet başvuruları ile kayıtlara geçmiş bulunmaktadır.

 

‘’ Tasarım insanlara yöneliktir. Tasarım yapmak insanların kimliğini belirleyerek ve en yeni çözümü gerçekleştirerek insan sorunlarını çözmektir. Ivan Chermayeff’’

 

 Huriye ÖZENER KAYABAŞI

                     Uluslararası Marka ve Patent                 DANIŞMANI & Marka KOÇU


Diğer Makaleler