YÖRESEL ÜRÜNLER AVRUPA KAPISINI AÇIYOR

[16.10.2014 08:01:55]

Ülkemiz coğrafi değerlerimiz yönünden oldukça zenginlik arz etmektedir. Ülkemizde Türk Patent Enstitüsü nezdinde ve 555 Sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında koruma altına alınmamış fazlası ile coğrafi değerlerimiz bulunmaktadır. 2012 yılı sonu itibari ile tescil edilmiş 165 ve tescil müracaatı yapılmış ancak sonuçlanmamış 215 adet coğrafi değerlerimiz yer almaktadır. Ayrıca belirtmek isterim ki Türk Patent Enstitüsü anketlerine göre coğrafi işaret alabilecek 2 bin 500 dolayında ürün bulunmaktadır. Ülkemizde Coğrafi işaretlerin  korunması 1995 yılında çıkarılan 555 sayılı KHK ile başlamıştır. 

Söz konusu bu ürünlerimizden sadece ANTEP BAKLAVASI, AYDIN İNCİRİ , AFYON SUCUĞU ve AFYON PASTIRMASI olmak üzere 4 adet yöresel ürünlerimiz için Avrupa Birliği’ne  müracaatları yapılmış bulunmaktadır. Uzun uğraşlar sonucunda ANTEP BAKLAVASI coğrafi işaret olarak Avrupa Komisyonu nezdinde TESCİL EDİLEN İLK ÜRÜN OLMUŞTUR. Bu tescil ülkemiz ve özellikle Gaziantep İlimizin ekonomisi için önemli bir kazanımdır. Ayrıca belirtmek isterim ki  diğer  yöresel ürünlerimizin tescil işlemleri de  devam etmektedir. 

Zira coğrafi işaretler ile; bir ürünün, belirli bir ülke, yöre veya  bölge ile bağlantısı ifade edilmektedir. Bu işaretler, o yöreye özgü doğa veya  insan unsurlarından oluşan özelliklerin söz konusu ürüne kazandırdığı nitelik ve kalite açısından söz konusu bölge ürünlerinin benzer ürünlerden ayırt edilebilmesini sağlar.

Coğrafi işaretler başlığı altında, menşe adları ve mahreç işaretleri olmak üzere iki türden söz etmek mümkündür.  Menşe adları ve mahreç işaretleri aynı amaca hizmet etmekle birlikte, mahreç işaretleri her zaman belirli bir nitelik ve kalite ile bağlantılı olmadan her hangi bir ürünün coğrafi olarak kaynaklandığı yeri yani: ülke, bölge veya  şehirden çıktığını gösterir. Menşe adları buna ek olarak ürün veya  hizmetin o ülke, bölge veya  şehirden kısaca o coğrafi yöreden kaynaklanan kalite ve niteliğini ifade eder.

Menşe Adı, Şile Bezi, Antep Fıstığı, Aydın Yemişi, Isparta Halısı, Ankara Balı gibi, belirli bir coğrafi yer ile söz konusu coğrafi yerin insanından veya  doğasından kaynaklanan bir özelliğe sahip olan ve bu özellikleri itibariyle tanınan ve satılan ürünlerin ayırt edilmesi için kullanılan ve korunan işaretlerdir.

Mahreç İşareti, ürünün cinsi ve özellikleri ve kalitesi ile bağlantılı olmaksızın ürünün üretildiği ülke, bölge, il, şehir gibi coğrafi yerin adıdır.

Coğrafi işaretler ile bir ürünün belirli bir ülke, yöre veya  bölge ile bağlantısı ifade edilmektedir.  Bu işaretlerin o yöreye özgü doğa veya  insan faktörlerinden oluşan özelliklerinin, söz konusu ürünün atfettiği niteliğin, toplum açısından önem taşımasından kaynaklanmaktadır.

Bir coğrafi işaret ulusal kurallara uygun olarak çeşitli şekillerde korunabilmektedir. Örneğin;

v  Haksız rekabete karşı kanunlar,

v  Tüketiciyi koruma kanunları,

v  Onaylı markalar (certification marks) veya toplu (collective) markaların korunmasına ilişkin kanunlar,

v  Coğrafi işaret veya menşe adının (appellations of origin) korunmasına ilişkin özel kanunlar bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Kullanım şeklinin, ürünün doğru menşei konusunda toplumu yanlış yönlendirmesi durumunda yetkisiz taraflar coğrafi işaretleri kullanamazlar. Piyasada belli yörelerin ismi adı altında tüketiciyi yanıltıcı ürünlerin de çıkmasını engelleyebilmektedir. Uygulanabilir cezalar, yetkisiz tarafların söz konusu işareti kullanmasını önleyici mahkeme kararlarından, zararın ödenmesine ve diğer para cezalarına veya ciddi durumlarda hapis cezalarına kadar değişebilmektedir. Hal böyle olunca Coğrafi İşaretler piyasalardaki düzeni ve tüketicileri korumak ve ürün orijinini etiketlerinde belirterek rekabet gücünü arttırmak isteyen üretici ve sanayiciler arasında düzeni sağlamaktadır.

Peki Avrupa’da ki durum nedir?

AB’de ise koruma altına alınmış coğrafi işaretler iki tanedir. Bunlar, PDO (protected designation of origin/ Koruma altına alınmış orijin adı-mahreç işareti) ve PGI (protected geographical indication/ koruma altına alınmış coğrafi işaret-menşe işareti)’ dir. AB ülkelerinde orijin belgesi verilmiş ürünler arasında uyumun sağlanması ve bunların tanınmasının kolaylaştırılması için, ‘Birlik’ genelinde uygulanacak olan ortak PDO ve PGI logoları hazırlanmıştır. PDO, üretim tekniği detaylı ve net bir şekilde belirtilmiş olan belli bir gıda maddesi ya da tarımsal ürünün belli bir coğrafi alanda üretilmiş, işlenmiş ve hazırlanmış olduğunu ifade eden işarettir. PGI ise, söz konusu ürünün üretim, işleme ya da hazırlanma aşamalarından en az birinin belirtilen coğrafi bölgede yapılmış olduğunu gösteren işarettir. Ürünlerin PDO ve PGI logosu alması, etiketlendirilmesi, kayıt edilmesi ve izlenmesi konusunda çeşitli yasal düzenlemeler vardır ve bu işlemleri yürüten kurumlar ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir.

Coğrafi İşaretlerin Korunması ile beşeri faktörü temsil eden yöresel üreticileri desteklemek ile birlikte , ürünün kaynaklandığı coğrafi bölgeyi ve ürün kalitesini garanti etmekte, ürünün tanınmışlığını ve katma değerini artırmakta, ait oldukları yöreye ekonomik katkı sağlamakta,  üretici ve tüketicileri korumaları açısından büyük önem taşımaktadır.

Coğrafi işaret tescili sağlanan ürünler, üretimin yapıldığı çevrelerde ekonomik faaliyetlerin gelişmesini destekleyerek bölgesel kalkınmaya ve kırsal kalkınmaya da katkıda bulunmaktadır.

Ayrıca coğrafi işaretlerin korunması ile geleneksel bilgiler de korunmuş olmaktadır. Bir toplumu oluşturan bireylerin gündelik yaşamda edindikleri bilgilerin nesiller boyunca devam etmesi neticesinde söz konusu bilgiler geleneksel özellik kazanmaktadır.

Hal böyle olunca günümüzde yeryüzünün hemen her yeri uluslararası ticaretin hızlı gelişim sürecinden ve artan rekabet koşullarından değişen oranlarda etkilendiği düşünüldüğünde  coğrafi değerlerimizin ÖNEMİ BİR KEZ DAHA  anlaşılmaktadır.

Unutmayınız ki, coğrafi işaretlerin tescili, kent markalarının yaratılması, geleneksel bilginin fikri mülkiyet açısından büyük önem taşımaktadır. 

Peki bu durumda İlinizde Coğrafi işaret potansiyeli taşıyan ürünlerinizden öncelikle ülkemizde ve daha sonra Avrupa da tescili ile birlikte başka ülkelerce Türk markası olarak pazarlanmasını istemez misiniz?

Marka serüveninin diğer aşamalarında tekrar görüşmek üzere..

Huriye ÖZENER KAYABAŞI

Uluslararası Marka ve Patent DANIŞMANI & Marka KOÇU

 


Diğer Makaleler